de gids, het oudste literaire en culturele tijdschrift van nederland (sinds 1837!) organiseerde in de rode hoed een lezing met als onderwerp 'viva bacteria'. naast een kleine poëzie bijdrage van han van der vegt ging het over evolutie en symbiogenese.

spreekster was lynn margulis. zij is een van de grootste biologen van deze tijd en werd wereldberoemd met de theorie van 'symbiogenese'.

de lezing begon met het herhaaldelijk verzoek om het licht te dimmen. margulis had een keynote presentatie met veel donkere filmpjes en waarschijnlijk kon ze zelf ook niet heel goed tegen het felle licht van de spots. het was zo'n lezing, waarbij een onderzoeker gebruik maakt van dia's die al vele jaren meegaan, gemaakt zijn door haar promovendi en uit verschillende presentaties geplukt zijn.
leuk om te noemen is dat filmpjes van diepzee en bacteriën die versmelten, nog leuker worden als je er muziek en geluidseffecten onderzet. ze is prettig om naar te luisteren en zoekt publieksparticipatie. ze zweerde plechtig een darwiaan te zijn, benadrukte nog even dat ze in een voormalige kerk stond en melde dat intelligent ontwerp een theorie is, die niet eens een nulhypothese waardig is.
na een klein betoog over gaia, biosfeer en dat de planeet aarde eigenlijk planeet water zou moeten heten, kwam ze bij het onderwerp, evolutie aan. ze stelde vast aan welke voorwaarden darwinistische evolutie moet voldoen

(i) populatie toename,
om te kunnen evolueren, moet een populatie toenemen.

(iii) natuurlijke selectie,
een populatie zal toenemen met een maximale groeisnelheid. dat die in de praktijk nooit bereikt zal worden komt omdat er constante eliminatie plaatsvindt binnen deze populatie. natuurlijke selectie is slechts eliminatie en zal leiden tot verfijning van al bestaande eigenschappen. natuurlijke selectie kan niet los gezien worden van de omgeving waarin het organisme zich bevindt.

(ii) de erfelijke verandering,
toevallige mutaties of symbiogenese? dit was het belangrijkste gedeelte van haar lezing (en hetgeen waarom ze beroemd is).
ze is het niet eens met het neodarwinisme. binnen het neodarwinisme worden nieuwe soorten gevormd door het doorgeven van een opeenstapeling van mutaties aan nieuwe generaties, net zolang tot er een nieuwe soort ontwikkeld is. niemand kan weerleggen dat er mutaties plaatsvinden, maar de vraag is of die mutaties daadwerkelijk leiden tot een nieuwe soort.
het is niet de toevallige mutatie maar de symbiogenese die voor de grote innovaties heeft gezorgd. het proces symbiogenese is het samengaan van twee of meer soorten die lange tijd samen 1 levend geheel vormen. overtuigende voorbeelden hiervan zijn de mitochondriën en de chloroplasten. margulis bouwde voort op het werk van schimper en mereschkowski die de basis legde, maar ging vervolgens verder door met het geven van meer voorbeelden, van de kerndeling tot aan gespecialeerde organellen voor het zien en ruiken.

kortom, het zijn de bacteriën die, door samen te gaan, grote nieuwe concepten in de cel hebben geïntroduceerd, viva bacteria!

zoiets ongeveer. een vertaling van een eerder gegeven lezing (over hetzelfde onderwerp) vind je trouwens in de gids, die ik heb meegenomen in de veronderstelling dat dat mocht, omdat ie onschulig in enorme stapels op een tafeltje bij de uitgang lag, maar waar je eigenlijk voor moest betalen. ik voel me er nog schuldig over dus ik denk dat ik maar wat geld overmaak naar het gids fonds en de gids geen rekening stuur voor deze reclame.